💻 Практикалық сабақ 10

Туризмдегі жасанды интеллекттің болашағы:
сценарийлік модельдеу

Сабақтың мақсаты

Білім алушыларға:

  • Туризм саласындағы ЖИ дамуын сценарийлік тәсілмен болжауды;
  • Туристік процестерді дерекке негізделген модельдеуді;
  • ЖИ енгізудің экономикалық, технологиялық және этикалық салдарын бағалауды үйрету.

Құралдар

  • Компьютер және Интернет
  • ChatGPT / Gemini / Copilot (кемінде бір ЖИ-сервис)
  • Excel немесе Google Sheets
  • PowerPoint / Canva

Тапсырманың форматы

👉 1 студент = 1 жеке сценарий
👉 Барлық студенттер бірдей құрылыммен, бірақ әртүрлі бастапқы деректермен жұмыс істейді.

Қадамдық нұсқаулық

1-кезең. Болашақты болжау (форсайт-талдау)

ЖИ-сервиске кемінде 3 түрлі сұраныс (prompt) енгізіңіз:

«2035 жылға қарай туризмде қандай ЖИ-технологиялар негізгі болады?»
«Қонақ үй бизнесінде адам еңбегін толық алмастыратын ЖИ шешімдер»
«AI-driven tourism: risks and opportunities»
Нәтиже:
  • 15 технология жинаңыз.
  • Оларды 3 санатқа бөліңіз:
    • Операциялық (брондау, логистика)
    • Клиенттік тәжірибе
    • Басқару және стратегия
  • ➡️ Соның ішінен ең ықтимал 10 технологияны қалдырыңыз.

2-кезең. Технологияларды бағалау матрицасы

Excel / Google Sheets-та кесте құрыңыз:

Технология Енгізу құны (1–5) Тиімділік (1–5) Қауіп деңгейі (1–5) Қолдану уақыты (жыл)
Мысалы: Автоматты тіркеу ... ... ... ...
📌 Қосымша шарт:
  • Жалпы баллды формуламен есептеңіз.
  • ТОП–5 технологияны автоматты түрде анықтаңыз.
  • ➡️ Бұл кезеңде формулалар міндетті!

3-кезең. “Болашақтағы туристік саяхат” – жүйелік схема

PowerPoint / Canva-та end-to-end AI journey map жасаңыз.

Кезеңдер:

  • Сұранысты болжау
  • Жеке маршрутты генерациялау
  • Динамикалық баға
  • Биометрикалық тексеру
  • Ақылды қонақ үй
  • AR/VR экскурсия
  • Пост-сапарлық талдау

📌 Әр кезеңде жауап беріңіз:

  • Қандай ЖИ жұмыс істейді?
  • Ол қандай деректерді қолданады?
  • Адам қатыса ма, жоқ па?

4-кезең. Сценарийлік модельдеу (3 сценарий)

Әр студент 3 түрлі болашақ сценарий құрады:

Сценарий Сипаттама
Оптимистік ЖИ толық енгізілген, табыс ↑
Реалистік Адам + ЖИ гибриді
Пессимистік Этика, заң, жұмыссыздық

📌 Әр сценарий үшін көрсетіңіз:

  • Клиент саны
  • Қызмет құны
  • Персонал саны
  • Табыс өзгерісі (%)

5-кезең. Кеңейтілген SWOT + AI Risk Map

SWOT-ты классикалық емес форматта жасаңыз:

  • Strengths → AI-driven advantages
  • Weaknesses → Tech & data dependency
  • Opportunities → New markets
  • Threats → Cyber risks, ethics, law
➡️ Қосымша (AI Risk Map):
  • деректердің ұрлануы
  • алгоритмдік қателік
  • клиент сенімінің төмендеуі

6-кезең. Стратегиялық шешім

👔 Сіз — 2035 жылғы туристік компанияның CEO-сысыз.

Жазыңыз:

  • Қай технологияларды енгізесіз?
  • Қайсысынан бас тартасыз?
  • Адам мен ЖИ рөлін қалай бөлесіз?
📌 1 бет, аргументпен

Тапсыру қажет

  • ✅ Болашақ технологияларының бағаланған тізімі (Excel)
  • ✅ Туристік AI Journey Map (схема)
  • ✅ 3 сценарийлік модель
  • ✅ Кеңейтілген SWOT + Risk Map
  • ✅ Стратегиялық қорытынды есеп

Бағалау (100 балл)

Критерий Балл
Технологияларды талдау (Excel)25
Схема және модель20
Сценарийлік болжау20
SWOT + Risk Map20
Стратегиялық ойлау15

Бақылау сұрақтары:

  1. Болашақта туризмде қандай ЖИ-технологиялар кеңінен қолданылады?
  2. ЖИ туристің саяхат жолын қалай өзгертеді?
  3. Саяхаттың қай кезеңдерінде ЖИ негізгі рөл атқарады?
  4. ЖИ енгізудің қонақүй үшін күшті және әлсіз жақтары қандай?
  5. ЖИ туризм саласына қандай мүмкіндіктер мен қауіптер әкеледі?
  6. Болашақта туризм мамандарының рөлі қалай өзгереді?

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

  • Баймухамедов М .Ф ., Баймухамедова А .М ., Боранбаев С.Н. Жасанды интеллект: Kaзipri заманғы теория және тәжірибе / Artificial Intelligence: Modern Theory and Practice: оқу құралы / М.Ф.Баймухамедов, А.М.Баймухамедова, С.Н.Боранбаев, 2 бөлім - Алматы: «Бастау», 2020. - 240 бет. https://rmebrk.kz/book/1174973
  • Муканова Б.Ш., Атикеева С.Н., Сальменова С.К. Қонақжайлылық индустриясының негіздері: оқу құралы. – Нұр-Сұлтан: «Тұран-Астана» Университеті, 2021. - 148 б. ISBN 978-601-7616-63-2. https://rmebrk.kz/book/1172011
  • Киссинджер, Г. және т.б. Жасанды сана және адамзаттың жаңа дәуірі. / Г. Киссинджер, Э. Шмидт, Д. Хаттенлокер; Орысшадан ауд.. - Астана: Zerde Publishing, 2024. - 190б. -ISBN 978-601-80110-7-8. https://rmebrk.kz/book/1188453
  • Сафарян, Азат Арменович. Современные тенденции в туризме: учебное пособие/ А.А. Сафарян. —Москва : Ай Пи Ар Медиа, 2025. —58с. —Текст : электронный. ISBN 978-5-4497-4499-9. https://www.iprbookshop.ru/152233.html
  • Абдель Вахед Э. А. М.Современные технологии в индустрии туризма и гостиничном сервисе: учебник / Э. А. М. Абдель Вахед, В. А. Мендельсон, Л. Н. Абу-талипова; Минобрнауки России, Казан. нац. исслед. технол. ун-т. –Казань : Изд-во КНИТУ, 2021. –204с.ISBN978-5-7882-3025-2. https://www.iprbookshop.ru/108057.html

Қосымша әдебиеттер:

  • Әуелханұлы, М. Жасанды интеллект әліппесі: Қазақша 1000+ промпт, оқу-әдістемелік құралы. - Алматы: AI-Hub publishing баспасы, 2025. - 300б. -ISBN 978-601-09-9275-7. https://rmebrk.kz/book/1189476
  • Роботика. Сөйлесу ережесі және жасанды интеллект. – Алматы, 2019. – 202 б. ISBN 978-601-7940-18-8. https://rmebrk.kz/book/1178341
  • Боден, Маргарет А. ЖИ. Жасанды интеллект: табиғаты мен болашағы. / Қазақ тіліне аударған: Б.С. Омаров; Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындарының қауымдастығы. - Алматы: ТОО «Book Print», 2019. - 136б. -ISBN 978-601-7940-16-4. https://rmebrk.kz/book/1172008
  • Барабанова М.И., Богатырев С.Ю., Борисова О.В., Затевахина А.В., Круглова И.А., Лосев Н.А., Помулев А.А., Солодовников М.А., Шарафанова Е.Е., Шашина И.А. Искусственный интеллект в финансах: Монография [Электронный ресурс]/под ред. С.Ю.Богатырева.–СПб.: Издательство МБИ имени Анатолия Собчака, 2024.—492 с.–URL: https://www.ibispb.ru/science/scientific-publications/
  • Сурова, Н. Ю. Искусственный интеллект : монография / Н. Ю. Сурова, М. Е. Косов. — Москва : ЮНИТИ-ДАНА, 2021. — 408 c. — ISBN 978-5-238-03513-0. — Текст : электронный // Цифровой образовательный ресурс IPR SMART : [сайт]. — URL: https://www.iprbookshop.ru/123354.html

WEB сайттар тізімі:

  • https://www.unwto.org — Дүниежүзілік туризм ұйымының (UNWTO) ресми сайты.
  • https://www.booking.com — Онлайн брондау платформасы, персонализация және динамикалық баға мысалдары.
  • https://trends.google.com — Google Trends: туризм бағыттарына қызығушылықты талдау.
  • https://www.weforum.org — Дүниежүзілік экономикалық форум (WEF): AI және туризм туралы баяндамалар.
  • https://arxiv.org — Ғылыми мақалалар базасы (Artificial Intelligence, Machine Learning).